Auto zastępcze z OC sprawcy — komu i na jak długo

W skrócie: tak, auto zastępcze z OC sprawcy należy się każdemu poszkodowanemu — nie tylko firmie, nie tylko przedsiębiorcy i niezależnie od tego, czy w Twoim mieście jeździ autobus. Przesądził to Sąd Najwyższy w uchwale z 17 listopada 2011 r. (III CZP 5/11). Warunek jest jeden: wydatek ma być celowy i ekonomicznie uzasadniony. Płacisz nie Ty, tylko ubezpieczyciel sprawcy — i to od pierwszego dnia, bez czekania na wypłatę odszkodowania. Auto należy Ci się na czas realnej naprawy, a przy szkodzie całkowitej — na czas potrzebny na kupno innego samochodu. Uwaga na jeden haczyk: to działa z OC sprawcy, a nie z Twojego AC. Poniżej: na jak długo, ile realnie, i co zrobić, gdy ubezpieczyciel podsuwa własną wypożyczalnię.

„Panie Filipie, powiedzieli mi, że auto zastępcze to tylko dla firm" — słyszę to kilka razy w roku i za każdym razem jest to nieprawda. To zdanie kosztuje ludzi tysiące złotych, bo po prostu rezygnują z roszczenia.

Z OC sprawcy czy z własnego AC — dwie różne bajki

To rozróżnienie decyduje o wszystkim, a mylą je niemal wszyscy:

Wniosek praktyczny jest prosty: jeśli winny jest ktoś inny, idź ścieżką OC sprawcy. Z assistance w AC dostaniesz zwykle auto klasy „cokolwiek" na pięć dni. Z OC sprawcy — na tyle, ile realnie trwa naprawa, i w klasie zbliżonej do własnego samochodu.

Czy muszę prowadzić firmę? Nie

Przez lata ubezpieczyciele odsyłali z kwitkiem osoby prywatne, sugerując, że skoro auto nie służy do zarobku, to „szkody nie ma", bo można pojechać autobusem. Sąd Najwyższy zamknął ten temat w uchwale III CZP 5/11: odpowiedzialność z OC obejmuje celowe i ekonomicznie uzasadnione wydatki na najem pojazdu zastępczego także wtedy, gdy auto nie służy działalności gospodarczej, i nie zależy to od tego, czy poszkodowany mógł skorzystać z komunikacji publicznej.

To nie znaczy jednak, że auto zastępcze należy się zawsze i każdemu odruchowo. Sąd zaznaczył też drugą stronę: jeśli masz drugi samochód w domu albo używałeś auta zupełnie sporadycznie, najem bywa wydatkiem zbędnym. „Celowy i ekonomicznie uzasadniony" to nie jest pusty ozdobnik — to jest test, który trzeba przejść.

Na jak długo dostanę auto zastępcze?

Tu przebiega najgrubsza linia sporu, bo odpowiedź zależy od tego, czy szkoda jest częściowa, czy całkowita:

Przy naprawie kluczowe słowo to „rzeczywista". Ubezpieczyciele lubią płacić za „czas technologiczny naprawy" z kosztorysu — te przysłowiowe cztery dni robocze. Realnie auto stoi w serwisie trzy tygodnie, bo czeka na błotnik z Niemiec. Różnicę trzeba udokumentować, ale jest ona należna.

Przy szkodzie całkowitej uwaga na mit, który wciąż powtarzają nawet likwidatorzy: że najem należy się wyłącznie do dnia wypłaty odszkodowania. To pogląd nieaktualny. W uchwale z 22 listopada 2013 r. (III CZP 76/13) Sąd Najwyższy wprost odstąpił od wcześniejszego stanowiska i uznał, że odszkodowanie obejmuje koszty najmu w okresie niezbędnym do nabycia innego pojazdu. Sąd podkreślił, że ocena tego okresu jest obiektywna — nie zależy od tego, czy masz własne pieniądze na zakup auta. Istotna jest natomiast data, w której ubezpieczyciel zawiadomił Cię o sposobie likwidacji szkody, bo dopiero wtedy wiesz, że samochodu już nie będzie i możesz zacząć szukać nowego.

Ubezpieczyciel proponuje swoją wypożyczalnię — muszę się zgodzić?

Nie musisz. Ale musisz liczyć się z konsekwencjami — i tu warto znać dokładną treść uchwały z 24 sierpnia 2017 r. (III CZP 20/17), bo bywa cytowana wybiórczo przez obie strony.

Sąd Najwyższy orzekł, że wydatki na najem przekraczające koszt propozycji ubezpieczyciela są objęte ochroną z OC, jeżeli ich poniesienie było celowe i ekonomicznie uzasadnione. Jednocześnie sąd pochwalił samą praktykę oferowania aut z wypożyczalni współpracującej — bo ogranicza koszty i presję na wysokość składek.

Praktyczne tłumaczenie brzmi tak: propozycja ubezpieczyciela, nawet w pełni odpowiadająca Twoim potrzebom, nie tworzy obowiązku skorzystania z niej. Możesz wynająć auto sam. Ale jeśli propozycja była sensowna, a Ty wziąłeś auto dwa razy droższe bez powodu — różnicę dopłacisz z własnej kieszeni. Powód musi być realny: brak auta w Twojej klasie, wypożyczalnia 80 km od domu, brak haka albo foteliki, których tamten samochód nie pomieści.

Kiedy auto zastępcze się nie należy

• Sam spowodowałeś kolizję — z własnego OC nic nie dostaniesz, zostaje assistance z AC.
• Masz drugi, dostępny samochód w gospodarstwie domowym.
• Auto po szkodzie nadal jeździ i jest sprawne technicznie — sam fakt zarysowanego zderzaka nie uzasadnia najmu.
• Wynajmowałeś po zakończeniu naprawy — dzień odbioru auta zamyka okres.
• Nie potrafisz udokumentować najmu: bez umowy i faktury nie ma czego zwracać.

Ile ubezpieczyciel ma czasu na wypłatę

30 dni od zgłoszenia szkody — tak stanowi art. 14 ust. 1 ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych. Jeśli w tym terminie wyjaśnienie okoliczności okazało się niemożliwe, wypłata następuje w ciągu 14 dni od dnia, w którym wyjaśnienie było możliwe przy zachowaniu należytej staranności — ale nie później niż 90 dni od zgłoszenia (art. 14 ust. 2). W tym samym czasie ubezpieczyciel ma obowiązek pisemnie wyjaśnić przyczyny zwłoki i wypłacić bezsporną część odszkodowania.

Ten ostatni fragment jest wart zapamiętania, bo prawie nikt się na niego nie powołuje. „Sprawa w toku" nie jest powodem, żeby trzymać całą kwotę.

Jak nie stracić pieniędzy — cztery rzeczy

1. Zbierz dowody na starcie, tak samo jak przy każdej kolizji — notatka, dane sprawcy, zdjęcia.
2. Zgłoś potrzebę auta od razu, nie po dwóch tygodniach — luka w czasie osłabia argument o „niezbędności".
3. Udokumentuj przestój: zlecenie naprawy, data przyjęcia, oczekiwanie na części, data odbioru.
4. Nie oddawaj auta zastępczego przed odbiorem swojego — i zachowaj umowę najmu oraz fakturę.

Przeczytaj również

• Zaniżone odszkodowanie z OC/AC — jak uzyskać dopłatę
• Uszkodzone auto na parkingu, sprawca uciekł