Sześć miesięcy na odrzucenie spadku — termin nie biegnie od śmierci
Termin liczy się od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule powołania do spadku, a nie od pogrzebu. Od 2023 roku do jego zachowania wystarczy złożyć wniosek do sądu, a przy zezwoleniu sądu bieg terminu ulega zawieszeniu.
Spis treści
W skrócie: sześć miesięcy liczy się od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swojego powołania do spadku — a nie od daty śmierci i nie od pogrzebu. Dla najbliższej rodziny te momenty zwykle się pokrywają, ale dla dalszych krewnych termin startuje często wiele miesięcy później. Od 15 listopada 2023 roku obowiązują też dwa przepisy, które ratują sytuację, gdy sąd nie zdąży: do zachowania terminu wystarczy złożyć wniosek, a gdy potrzebne jest zezwolenie sądu — bieg terminu ulega zawieszeniu.
Od kiedy dokładnie biegnie termin
Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku można złożyć w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania (art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego).
To sformułowanie jest precyzyjniejsze, niż się wydaje, i warto je rozłożyć na czynniki:
- dla dziecka albo małżonka zmarłego momentem tym jest zwykle dzień śmierci, bo od razu wiadomo, że dziedziczą,
- dla dalszego krewnego — dzień, w którym dowiedział się, że bliżsi spadkobiercy odrzucili spadek,
- dla spadkobiercy testamentowego — zwykle dzień ogłoszenia testamentu.
Stąd bierze się najczęstszy błąd: liczenie od pogrzebu. Data pogrzebu nie ma znaczenia prawnego. Znaczenie ma dzień, w którym dowiedziałeś się, że jesteś w kręgu dziedziczących.
Co się dzieje, gdy termin minie
Brak oświadczenia w terminie nie oznacza, że nic się nie stało. Oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, czyli z ograniczeniem odpowiedzialności za długi do wartości stanu czynnego spadku.
To duża zmiana wobec stanu sprzed października 2015 roku, kiedy milczenie oznaczało przyjęcie proste — z pełną odpowiedzialnością całym majątkiem. Osoby, które słyszały o „dziedziczeniu długów po dziadku", zwykle pamiętają właśnie tamten stan prawny.
Ograniczenie odpowiedzialności nie zwalnia jednak z kłopotu. Wierzyciele nadal mogą się zgłaszać, a spadkobierca musi wykazać, co wchodziło w skład spadku — do tego służy spis albo wykaz inwentarza.
Dwie zmiany z 2023 roku, które zmieniają praktykę
Ustawa z 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1615), obowiązująca od 15 listopada 2023 r., dodała do art. 1015 dwa przepisy rozwiązujące realny problem proceduralny.
Art. 1015 § 1¹: do zachowania terminu wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku.
Art. 1015 § 1²: jeżeli złożenie oświadczenia wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania w tym przedmiocie.
Znaczenie praktyczne jest ogromne. Wcześniej rodzic, który chciał odrzucić spadek w imieniu dziecka, musiał najpierw uzyskać zgodę sądu — a terminy w sądach potrafią przekroczyć sześć miesięcy. Powstawał absurd: spadkobierca robił wszystko na czas, a i tak tracił termin przez zaległości sądu. Dziś liczy się data złożenia wniosku, a nie data rozpoznania sprawy.
Potrzebujesz dopasowanej oferty?
Nasi agenci przygotują dla Ciebie trzy najlepsze propozycje ubezpieczenia.
Wolisz porozmawiać? 71 307 00 04
Gdzie złożyć oświadczenie
| Miejsce | Uwagi |
|---|---|
| U notariusza | najszybciej, oświadczenie w formie aktu notarialnego |
| W sądzie rejonowym | właściwy dla miejsca zamieszkania składającego oświadczenie |
| W trakcie postępowania spadkowego | do protokołu, jeżeli sprawa już się toczy |
Przy wyborze warto pamiętać o jednym: notariusz przyjmie oświadczenie od razu, natomiast sąd wyznacza posiedzenie. Jeżeli do końca terminu zostało kilka dni, notariusz jest bezpieczniejszy — a gdy potrzebne jest zezwolenie sądu, ratunkiem jest właśnie § 1¹.
Trzy warianty do wyboru
Spadkobierca ma trzy możliwości: przyjęcie proste (odpowiedzialność za długi bez ograniczenia), przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza (odpowiedzialność do wartości stanu czynnego) oraz odrzucenie spadku (traktowanie tak, jakby nie dożyło się otwarcia spadku).
W praktyce przyjęcie proste wybiera się rzadko i tylko wtedy, gdy majątek jest znany i pewny. Domyślnym rozsądnym wyborem jest dobrodziejstwo inwentarza, a odrzucenie — gdy wiadomo, że długi przewyższają majątek.
Zanim odrzucisz — sprawdź, kto wejdzie na Twoje miejsce
To najważniejsze zdanie tego artykułu. Odrzucenie spadku nie kończy sprawy, tylko przesuwa ją na kolejne osoby. Spadkobierca, który spadek odrzucił, jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku — a wtedy do dziedziczenia dochodzą jego zstępni, czyli dzieci, a po nich wnuki.
Dlatego odrzucenie spadku przez rodzica bez równoczesnego załatwienia sprawy dzieci to rozwiązanie połowiczne. Dług nie znika, tylko schodzi o pokolenie niżej, a rodzicom zaczyna biec nowy termin — tym razem na działanie w imieniu małoletnich.
Okiem eksperta
W mojej praktyce najwięcej problemów biorą się nie z długów, o których rodzina wiedziała, tylko z tych, o których nie miała pojęcia: poręczenie sprzed lat, zaległość w spółdzielni, kredyt konsolidacyjny. Sześć miesięcy to niewiele, żeby to ustalić — dlatego zamiast działać z pamięci, warto poprosić o zbiorczą informację o rachunkach bankowych zmarłego i sprawdzić rejestry dłużników.
Jest też druga strona tej samej sytuacji, o której mówi się rzadko. Cały ten mechanizm dotyczy majątku, który wchodzi do spadku. Świadczenie z ubezpieczenia na życie do spadku nie wchodzi — suma przypadająca uposażonemu nie należy do spadku po ubezpieczonym, a więc nie odpowiada za długi spadkowe i trafia do wskazanej osoby niezależnie od tego, czy ktokolwiek spadek przyjmie, czy odrzuci. To jedyny znany mi sposób, żeby zostawić bliskim pieniądze, których nie zajmie wierzyciel zmarłego i na które nie trzeba czekać do zakończenia sprawy spadkowej — warto sprawdzić jak wygląda taka ochrona i ile kosztuje, zwłaszcza jeśli masz kredyt albo prowadzisz działalność.
Przeczytaj również
Najczęstsze pytania
Czy sześć miesięcy liczy się od śmierci?
Co się stanie, jeśli nie zrobię nic w terminie?
Zdążyłem złożyć wniosek do sądu, ale sprawa się nie odbyła. Czy tracę termin?
Czy termin biegnie, gdy czekam na zezwolenie sądu na odrzucenie w imieniu dziecka?
Czy odrzucenie spadku chroni moje dzieci?
Potrzebujesz dopasowanej oferty?
Nasi agenci przygotują dla Ciebie trzy najlepsze propozycje ubezpieczenia.
Wolisz porozmawiać? 71 307 00 04
