Stopień zużycia budynku a wypłata — dlaczego dostajesz mniej

W skrócie: dostajesz mniej, bo suma ubezpieczenia Twojego budynku została najprawdopodobniej ustalona według wartości rzeczywistej, czyli wartości w stanie nowym w dniu zawarcia umowy pomniejszonej o stopień zużycia (art. 70 ust. 2 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, t.j. Dz.U. 2026 poz. 783). Wartość nową ustawa dopuszcza wyłącznie dla budynków nowych oraz takich, których stopień zużycia w dniu zawarcia umowy nie przekracza 10 %. Przy czterdziestoletniej stodole ta droga jest zamknięta i żaden ubezpieczyciel nie może jej otworzyć, bo nie pozwala mu na to ustawa.

To jest ten moment, w którym rolnik po pożarze mówi: „przecież płaciłem składkę co roku". Płacił, i wypłata jest zgodna z umową. Problem polega na tym, że nikt mu nie wytłumaczył, co dokładnie kupował.

Skąd bierze się liczba na polisie

Sumę ubezpieczenia ustala się odrębnie dla każdego budynku (art. 70 ust. 1) i może ona odpowiadać jednej z dwóch wartości.

Sam stopień zużycia nie jest przy tym negocjowany. Art. 70 ust. 4 stanowi, że normy zużycia budynków rolniczych określa zakład ubezpieczeń stosownie do przepisów prawa budowlanego. W praktyce oznacza to gotową metodykę, którą ubezpieczyciel stosuje do wszystkich klientów. Dla przykładu, w ogólnych warunkach ubezpieczenia Compensa Gospodarstwo Rolne III (21021) przy budynkach ubezpieczonych w wartości rzeczywistej stopień zużycia technicznego obliczany jest na podstawie tabel Rossa, z powołaniem na konkretną publikację branżową. To zapis jednego ubezpieczyciela, ale dobrze pokazuje, że nie chodzi o uznaniowość rzeczoznawcy, tylko o tabelę.

Jak liczy się szkodę

Art. 68 ust. 1 przewiduje dwie ścieżki i wybór między nimi ma realne konsekwencje finansowe.

I tu pojawia się druga, mniej znana warstwa pomniejszenia. Jeżeli suma ubezpieczenia została ustalona według wartości rzeczywistej, przy ścieżce kosztorysowej uwzględnia się również faktyczne zużycie budynku od dnia rozpoczęcia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń do dnia powstania szkody. Innymi słowy: raz odjęto zużycie przy ustalaniu sumy, drugi raz odejmuje się zużycie narosłe w trakcie trwania ochrony.

Termin, o którym prawie nikt nie wie

Art. 68 ust. 3 pozwala ubezpieczycielowi zweryfikować zasadność wielkości i wartości robót ujętych w kosztorysie, ale zawiera też zdanie skierowane do rolnika: kosztorys powinien zostać przedłożony najpóźniej w terminie 12 miesięcy od dnia powstania szkody.

Rok brzmi jak dużo. Przy odbudowie po pożarze, kiedy trzeba załatwić dokumentację, znaleźć wykonawcę i wpisać się w sezon budowlany, potrafi to być termin napięty. Warto ustawić sobie przypomnienie w dniu szkody, a nie liczyć na to, że ubezpieczyciel przypomni.

Wyjątek dla drobnych szkód

Art. 68 ust. 4 wprowadza pojedynczy, ale sensowny wyłom: zakład ubezpieczeń nie uwzględnia stopnia zużycia budynku przy szkodach drobnych, których wartość nie przekracza równowartości w złotych 100 euro, ustalanej po kursie średnim NBP z dnia ustalania odszkodowania. To kwota rzędu kilkuset złotych, więc dotyczy wybitych okien i drobnych uszkodzeń poszycia, a nie realnych szkód konstrukcyjnych. Ale jeżeli akurat taka szkoda się zdarzy, warto wiedzieć, że zużycie nie ma tu zastosowania.

Model liczbowy: dlaczego luka jest większa, niż się wydaje

Przyjmijmy jawne założenia, żeby dało się je podstawić pod własną sytuację. Budynek gospodarczy o wartości odtworzenia w stanie nowym 300 000 zł w dniu zawarcia umowy, stopień zużycia przyjęty przez ubezpieczyciela 40 %, pożar niszczy budynek całkowicie, a odbudowa w dotychczasowych wymiarach kosztuje dziś 340 000 zł, bo ceny materiałów i robocizny wzrosły od czasu wyceny.

Liczby są przykładowe i służą pokazaniu mechanizmu, nie są cennikiem. Ale proporcja jest typowa: przy budynku o średnim wieku wypłata pokrywa mniej więcej połowę realnego kosztu odbudowy, a różnicę dokłada gospodarstwo.

Dwie pozycje z art. 69 warto zapamiętać osobno. Wysokość szkody zmniejsza się o wartość pozostałości, które mogą być przeznaczone do dalszego użytku, przeróbki lub odbudowy, oraz zwiększa się w granicach sumy ubezpieczenia o udokumentowane koszty uprzątnięcia miejsca szkody, do 5 % wartości szkody. Słowo „udokumentowane" jest tu kluczowe. Faktury za wywóz gruzu trzeba zebrać, bo bez nich nie ma o czym rozmawiać.

Czy da się z tym cokolwiek zrobić

Ustawa daje trzy realne dźwignie i jedną rzecz, którą trzeba pilnować samemu.

1. Ubezpiecz nowy budynek w wartości nowej od razu. Próg z art. 70 ust. 2 pkt 2 bada się w dniu zawarcia umowy. Budynek, który dziś ma zużycie poniżej 10 %, za trzy lata już go nie spełni. To okno zamyka się szybko i nie otwiera ponownie.
2. Skorzystaj z prawa do własnej wyceny. Art. 70 ust. 3 pkt 2 pozwala ustalić sumę ubezpieczenia na podstawie powykonawczego kosztorysu budowlanego albo wyceny rzeczoznawcy, przy czym następuje to na wniosek ubezpieczającego i dotyczy budynków ubezpieczanych według wartości nowej. Trzeba więc o to poprosić, bo domyślnie ubezpieczyciel zastosuje własne cenniki.
3. Pilnuj aktualizacji wartości. Art. 71 nakłada na zakład ubezpieczeń obowiązek aktualizowania wartości budynków, nie częściej niż raz w roku, gdy zmiany cen materiałów budowlanych i kosztów robocizny spowodowały zmianę wartości o co najmniej 20 %. Próg jest wysoki, więc wzrost cen o kilkanaście procent nie uruchomi niczego automatycznie. Jeżeli od ostatniej wyceny minęło kilka lat, sam poproś o przeliczenie.
4. Rozważ polisę dobrowolną nad ustawową. Compensa w cytowanych wyżej OWU dopuszcza ustalenie sumy ubezpieczenia w wartości odtworzeniowej (nowej) albo rzeczywistej i robi to poza sztywnym progiem 10 % z ustawy. To jest właśnie ten obszar, w którym rynek daje więcej niż obowiązek. Zakres samego minimum opisałem w tekście o tym, kogo dotyczy obowiązkowe ubezpieczenie budynków rolniczych.

Przeczytaj również

• Niedoubezpieczenie — dlaczego dostajesz mniej
• Zaniżone odszkodowanie z OC i AC — jak uzyskać dopłatę