Kierowca firmowy po alkoholu: kto płaci i kogo ściga ubezpieczyciel

W skrócie: potoczne wyobrażenie „firma płaci za wypadek pijanego kierowcy, a potem ściga własnego pracownika" jest błędne w pierwszej części. Poszkodowanemu płaci ubezpieczyciel z OC firmowego auta, bo OC obejmuje odpowiedzialność każdej osoby kierującej pojazdem (art. 35 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych). Następnie ubezpieczyciel ma prawo regresu wobec kierującego, nie wobec firmy: art. 43 pkt 1 tej ustawy pozwala mu żądać zwrotu całego wypłaconego odszkodowania od kierującego, który wyrządził szkodę w stanie po użyciu alkoholu lub w stanie nietrzeźwości. Firma zostaje z tym, czego OC nie obejmuje: z rozbitym własnym autem, którego AC zwykle wyłącza szkody po alkoholu, z utratą zniżek i przestojem. I dopiero o te straty może rozliczać się z pracownikiem według Kodeksu pracy, z limitem trzech pensji przy winie nieumyślnej.

W mojej praktyce ten temat wraca w firmach z flotą częściej, niż ktokolwiek chciałby przyznać. Właściciel dzwoni po wypadku i pyta: „ile będę musiał zapłacić poszkodowanym i czy mogę to potem odebrać od kierowcy". Odpowiedź brzmi: poszkodowanym nie zapłacisz nic, bo od tego jest OC, a kierowcę będzie ścigał ubezpieczyciel, nie Ty. Twoja strata jest gdzie indziej.

Kto płaci poszkodowanemu: OC działa mimo alkoholu

Alkohol kierowcy nie wyłącza ochrony poszkodowanych. Art. 34 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych: z OC posiadaczy pojazdów przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący są obowiązani do odszkodowania za szkodę wyrządzoną w związku z ruchem pojazdu, będącą następstwem śmierci, uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia bądź utraty, zniszczenia lub uszkodzenia mienia. Art. 35 ust. 1 dodaje, że ubezpieczeniem objęta jest odpowiedzialność cywilna każdej osoby, która kierując pojazdem w okresie ochrony wyrządziła szkodę. Nie ma tam warunku trzeźwości.

Granicą jest suma gwarancyjna z art. 36 ust. 1: nie niższa niż 29 876 400 zł przy szkodach na osobie i 6 021 600 zł przy szkodach w mieniu, na jedno zdarzenie bez względu na liczbę poszkodowanych. Poszkodowany pieszy, pasażer czy kierowca drugiego auta zgłasza się więc do ubezpieczyciela OC firmowego pojazdu i dostaje odszkodowanie na zasadach ogólnych, a to, co dzieje się dalej między ubezpieczycielem a kierowcą, w ogóle go nie dotyczy. Z perspektywy drugiej strony zderzenia wygląda to tak samo, niezależnie od tego, czy sprawcą był trzeźwy przedstawiciel handlowy, czy pijany kierowca dostawczaka; jak wygląda to od strony rodzica potrąconego dziecka, opisałem na poradniku nnwdziecka.pl. Warto tylko pamiętać, że roszczenia poszkodowanego wobec ubezpieczyciela mają swoje terminy przedawnienia, o których pisałem osobno.

Regres: ubezpieczyciel ściga kierującego, nie firmę

Tu ustawa jest precyzyjna i warto ją przeczytać dosłownie. Art. 43: zakładowi ubezpieczeń przysługuje prawo dochodzenia od kierującego pojazdem mechanicznym zwrotu wypłaconego z tytułu ubezpieczenia OC odszkodowania, jeżeli kierujący:

1. wyrządził szkodę umyślnie, w stanie po użyciu alkoholu lub w stanie nietrzeźwości albo po użyciu środków odurzających, substancji psychotropowych lub środków zastępczych;
2. wszedł w posiadanie pojazdu wskutek popełnienia przestępstwa;
3. nie posiadał wymaganych uprawnień do kierowania, z wyjątkiem ratowania życia, mienia albo pościgu za sprawcą przestępstwa;
4. zbiegł z miejsca zdarzenia.

Trzy rzeczy wynikają z tego przepisu wprost. Po pierwsze, adresatem regresu jest kierujący, a nie posiadacz pojazdu. Firma jako właściciel czy leasingobiorca auta nie jest stroną tego roszczenia. Po drugie, wystarczy „stan po użyciu alkoholu", czyli niższy próg niż nietrzeźwość; ustawa nie wymaga, żeby kierowca był pijany w potocznym sensie. Po trzecie, ustawa nie przewiduje żadnego limitu kwotowego regresu: chodzi o zwrot wypłaconego odszkodowania, a więc przy szkodzie osobowej z rentą i zadośćuczynieniem mogą to być setki tysięcy złotych.

Czy limit trzech pensji z Kodeksu pracy chroni pracownika przed ubezpieczycielem? Kodeks pracy reguluje relację między pracownikiem a pracodawcą. Ubezpieczyciel, który dochodzi regresu na podstawie art. 43, nie jest pracodawcą. Czy i jak sądy przenoszą pracownicze ograniczenia na to roszczenie, to pytanie, na które nie ma jednej odpowiedzi w ustawie, więc nie będę udawał, że ją znam. Pracownik, który wsiada po alkoholu do firmowego auta, powinien zakładać, że ubezpieczyciel zażąda od niego wszystkiego, co wypłacił.

Co zostaje firmie

OC chroni poszkodowanych, ale nie chroni majątku posiadacza pojazdu. Art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy wyłącza z OC szkody polegające na uszkodzeniu, zniszczeniu lub utracie mienia wyrządzone przez kierującego posiadaczowi pojazdu. Rozbite firmowe auto nie jest więc szkodą z OC. Od tego jest AC, tylko że ogólne warunki AC typowo wyłączają szkody powstałe, gdy kierujący był pod wpływem alkoholu; brzmienie wyłączenia trzeba sprawdzić w swoich OWU, bo różni się między towarzystwami. Na poziomie ustawowym art. 827 § 1 Kodeksu cywilnego zwalnia ubezpieczyciela z odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną umyślnie przez ubezpieczającego, a przy rażącym niedbalstwie odszkodowanie nie należy się, chyba że umowa stanowi inaczej lub przemawiają za nim względy słuszności; przy pracowniku kierującym autem rozstrzygające są jednak zapisy OWU o osobach kierujących.

Jeżeli AC mimo wszystko zapłaci za firmowe auto, w grę wchodzi art. 828 § 1 KC: z dniem zapłaty odszkodowania roszczenie ubezpieczającego przeciwko osobie odpowiedzialnej za szkodę przechodzi na ubezpieczyciela do wysokości wypłaty. Ubezpieczyciel AC wstępuje wtedy w roszczenie pracodawcy wobec pracownika, a więc w roszczenie w takim kształcie, w jakim ono przysługiwało firmie.

Trzy pensje czy pełna kwota: umyślność przy jeździe po alkoholu

Straty firmy rozlicza się z pracownikiem według art. 114 i następnych Kodeksu pracy. Art. 119 ogranicza odszkodowanie do trzymiesięcznego wynagrodzenia pracownika z dnia szkody. Art. 122 znosi ten limit, gdy pracownik wyrządził szkodę umyślnie.

Pytanie, czy jazda po alkoholu to szkoda umyślna, wymaga ostrożności. Pracownik z reguły umyślnie wsiada do auta po alkoholu, ale nie zamierza rozbić samochodu. Umyślność z art. 122 dotyczy szkody, a nie samego naruszenia zasad. Świadome prowadzenie po alkoholu jest co najmniej rażącym niedbalstwem, a czy sąd pracy uzna, że kierowca godził się także na skutek, zależy od okoliczności: ilości alkoholu, prędkości, pory, wcześniejszych upomnień. Nie podam tu jednej reguły, bo ustawa jej nie daje. Bezpieczne założenie dla pracodawcy: przygotuj się na limit trzech pensji, a pełną kwotę traktuj jako możliwość, którą trzeba udowodnić.

Niezależnie od rozliczeń majątkowych prowadzenie firmowego auta po alkoholu to ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, a więc podstawa rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z art. 52 § 1 pkt 1 KP. To jednak osobny temat.

Jak ograniczyć ryzyko, zanim się zmaterializuje

• Sprawdź w OWU AC wyłączenie dotyczące alkoholu i to, czy dotyczy każdego kierującego, czy tylko ubezpieczającego. Od tego zależy, czy rozbity samochód jest Twoją stratą.
• Sprawdź sumę gwarancyjną i zakres OC floty. Ustawowe minimum z art. 36 chroni poszkodowanych, ale nie chroni Ciebie.
• Wprowadź pisemną politykę floty z zakazem prowadzenia po alkoholu i procedurą kontroli. Nie zmieni ona art. 43, ale ułatwi wykazanie winy pracownika i uchroni firmę przed zarzutem przyczynienia się z art. 117 § 1 KP.
• Zgłoś szkodę ubezpieczycielowi OC od razu, nawet gdy wiesz, że kierowca był pod wpływem. Regres jest jego sprawą z kierowcą; poszkodowani mają dostać pieniądze niezależnie od tego.
• Rozliczaj się z pracownikiem na piśmie, najlepiej ugodą z art. 121 KP, zamiast potrącać z pensji bez zgody.

Przeczytaj również

• Regres z OC: kiedy zapłacisz z własnej kieszeni
• Kara UFG za brak OC w 2026 roku: ile wynosi i jak ją podważyć