Odrzucenie spadku w imieniu dziecka — od 2023 u notariusza, bez sądu
Od 15 listopada 2023 roku rodzice mogą odrzucić spadek w imieniu dziecka bez zgody sądu, ale tylko przy spełnieniu trzech warunków naraz. Tłumaczę, kiedy notariusz wystarczy, a kiedy nadal potrzebny jest sąd.
Spis treści
W skrócie: od 15 listopada 2023 roku rodzice mogą odrzucić spadek w imieniu dziecka bez zezwolenia sądu opiekuńczego, ale tylko przy spełnieniu wszystkich warunków naraz: dziecko musi dochodzić do dziedziczenia wskutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica, rodzice muszą działać wspólnie albo za zgodą drugiego, i spadek muszą odrzucać także pozostałe dzieci tych rodziców. W każdej innej sytuacji — w tym przy braku porozumienia rodziców — nadal potrzebna jest zgoda sądu.
To jedna z tych zmian, o których mówi się skrótowo „teraz wystarczy notariusz". Skrót jest wygodny, ale mylący, bo warunków jest kilka i muszą wystąpić łącznie.
Skąd w ogóle bierze się ten problem
Odrzucenie spadku w imieniu dziecka to czynność przekraczająca zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka. Zgodnie z art. 101 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu dokonywać takich czynności ani wyrażać zgody na ich dokonywanie przez dziecko.
Mechanizm uruchamia się automatycznie: rodzic odrzuca zadłużony spadek po swoim ojcu, przez co — jako traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku — otwiera drogę do dziedziczenia swoim dzieciom. Dług schodzi o pokolenie niżej i nagle w kręgu spadkobierców są małoletni.
Co dokładnie zmieniło się w 2023 roku
Ustawa z 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1615), obowiązująca od 15 listopada 2023 r., dodała do art. 101 KRO § 4.
Zezwolenie sądu nie jest potrzebne, gdy wszystkie poniższe warunki są spełnione jednocześnie:
| Warunek | Na czym polega |
|---|---|
| Powołanie wtórne | dziecko jest powołane do dziedziczenia wskutek uprzedniego odrzucenia spadku przez rodzica |
| Zgoda obojga rodziców | odrzucenia dokonują wspólnie albo jedno za zgodą drugiego — oboje z władzą rodzicielską w tym zakresie |
| Rodzeństwo też odrzuca | spadek odrzucają inni zstępni rodziców tego dziecka |
Ustawa dodaje wprost: w braku porozumienia rodziców stosuje się § 3, czyli wracamy do zezwolenia sądu.
Kiedy sąd jest nadal konieczny
Warto znać te sytuacje, bo to one generują większość niepotrzebnych wizyt u notariusza zakończonych odmową:
- dziecko dziedziczy „od razu", a nie wskutek odrzucenia przez rodzica — na przykład zostało powołane w testamencie dziadka albo rodzic nie żyje,
- rodzice się nie zgadzają co do odrzucenia,
- jednemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska w tym zakresie,
- któreś z rodzeństwa dziecka nie odrzuca spadku,
- notariusz ma wątpliwości co do kręgu spadkobierców i odmawia sporządzenia aktu.
Potrzebujesz dopasowanej oferty?
Nasi agenci przygotują dla Ciebie trzy najlepsze propozycje ubezpieczenia.
Wolisz porozmawiać? 71 307 00 04
Termin: dobra wiadomość z tej samej nowelizacji
Ta sama ustawa rozwiązała problem, który wcześniej doprowadzał rodziny do rozpaczy. Sześciomiesięczny termin biegł, a sąd wyznaczał posiedzenie po ośmiu miesiącach.
Od 15 listopada 2023 roku obowiązują dwa przepisy Kodeksu cywilnego:
- art. 1015 § 1¹ — do zachowania terminu wystarcza złożenie wniosku do sądu o odebranie oświadczenia przed jego upływem,
- art. 1015 § 1² — jeżeli oświadczenie wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania.
Innymi słowy: jeśli musisz iść do sądu, złóż wniosek w terminie i nie martw się kalendarzem. Termin czeka na sąd, nie odwrotnie.
Jak to wygląda krok po kroku
- Ustal, czy spadek w ogóle jest zadłużony. Odrzucanie „na wszelki wypadek" bywa kosztownym błędem, gdy w spadku jest mieszkanie.
- Odrzuć spadek w swoim imieniu — u notariusza albo w sądzie.
- Sprawdź, czy spełniasz wszystkie trzy warunki z § 4. Kluczowy bywa ostatni: czy pozostałe Twoje dzieci również odrzucają.
- Idź do notariusza z drugim rodzicem albo z jego zgodą. Zabierzcie akt zgonu, dokumenty dzieci i akt odrzucenia spadku przez siebie.
- Jeżeli warunki nie są spełnione — złóż wniosek do sądu opiekuńczego. Zrób to przed upływem terminu, resztą zajmie się zawieszenie biegu.
- Pamiętaj o wnukach. Jeżeli Twoje dzieci odrzucą spadek, a mają własne dzieci, procedura powtarza się poziom niżej.
Czy odrzucać, czy przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza
Warto zadać to pytanie, zanim uruchomi się całą machinę. Brak jakiegokolwiek oświadczenia oznacza dziś przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza, czyli odpowiedzialność ograniczoną do wartości stanu czynnego spadku. Dla dziecka, które i tak nic nie dostanie, bo majątku nie ma, bywa to rozwiązanie wystarczające i tańsze niż notariusz.
Odrzucenie ma sens przede wszystkim wtedy, gdy chcesz definitywnie zamknąć temat: uniknąć kontaktów z wierzycielami, spisu inwentarza i ryzyka sporu o wartość majątku.
Okiem eksperta
Najczęstszy błąd, jaki widzę, to odrzucanie spadku odruchowo, bez sprawdzenia, co w nim jest. Zdarza się, że rodzina odrzuca spadek po osobie, która zostawiła zadłużone mieszkanie warte więcej niż dług — i traci majątek, zamiast go sprzedać i spłacić wierzyciela. Zanim ktokolwiek pójdzie do notariusza, warto zrobić prosty rachunek: co jest po stronie aktywów, a co po stronie zobowiązań.
Drugi wniosek jest smutniejszy i dotyczy tego, dlaczego w ogóle rozmawiamy o odrzucaniu spadku w imieniu dzieci. To zwykle skutek sytuacji, w której ktoś odszedł, zostawiając zobowiązania i nie zostawiając zabezpieczenia. Świadczenie z ubezpieczenia na życie nie wchodzi do spadku, więc trafia do wskazanej osoby niezależnie od tego, czy spadek zostanie przyjęty, czy odrzucony — i nie odpowiada za długi zmarłego. Dla rodziców małych dzieci to najprostszy sposób, żeby zostawić im pieniądze zamiast procedury; przy okazji warto sprawdzić ochronę samych dzieci na wypadek wypadku, bo w rodzinach z małoletnimi to zwykle drugi brakujący element.
Przeczytaj również
Najczęstsze pytania
Czy od 2023 roku zawsze można odrzucić spadek za dziecko u notariusza?
Co, jeśli rodzice się nie zgadzają?
Czy zdążę, jeśli sąd wyznaczy termin po upływie sześciu miesięcy?
Czy trzeba odrzucać spadek także w imieniu wnuków?
Ile kosztuje odrzucenie spadku u notariusza?
Potrzebujesz dopasowanej oferty?
Nasi agenci przygotują dla Ciebie trzy najlepsze propozycje ubezpieczenia.
Wolisz porozmawiać? 71 307 00 04
