Podatek od spadku w grupie zerowej - zgłoszenie SD-Z2 w 6 miesięcy

W skrócie: najbliższa rodzina jest zwolniona z podatku od spadku bez żadnego limitu kwotowego, ale zwolnienie trzeba uruchomić samemu: przy dziedziczeniu należy złożyć zgłoszenie SD-Z2 w terminie 6 miesięcy. I najważniejsze — te sześć miesięcy nie biegnie od śmierci. Zgodnie z art. 4a ust. 1 pkt 1 i ust. 1a ustawy o podatku od spadków i darowizn termin liczy się od uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza. Dopóki nie ma żadnego z tych zdarzeń, obowiązek podatkowy w ogóle nie powstał i termin nie startuje.

Cytuję za tekstem jednolitym ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, Dz.U. 2026 poz. 478. To istotne, bo przepisy o momencie powstania obowiązku podatkowego były nowelizowane i weszły w nowym brzmieniu w życie 7 stycznia 2026 r.

Kto jest w „grupie zerowej", a kto tylko w I grupie podatkowej

To rozróżnienie kosztuje najwięcej pieniędzy, a jest najsłabiej znane. Ustawa nie zna pojęcia „grupa zerowa" — to skrót na oznaczenie kręgu osób z art. 4a ust. 1, który jest węższy niż I grupa podatkowa z art. 14 ust. 3 pkt 1.

Praktyczny wniosek: synowa dziedzicząca po teściu jest w I grupie podatkowej, ale nie skorzysta ze zwolnienia z art. 4a. Zapłaci podatek od nadwyżki ponad kwotę wolną. To zaskoczenie, które w rodzinach zdarza się regularnie.

Warto też znać art. 14 ust. 4a: za zstępnych uważa się również osoby, które przebywają lub przebywały w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo placówce opiekuńczo-wychowawczej, a za wstępnych odpowiednio osoby tworzące rodzinę zastępczą lub prowadzące rodzinny dom dziecka.

Od kiedy dokładnie biegnie sześć miesięcy

Tu jest sedno artykułu, bo błędne liczenie od daty śmierci to najczęstsza przyczyna utraty zwolnienia.

Art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy (w brzmieniu obowiązującym od 7 stycznia 2026 r.): przy nabyciu w drodze dziedziczenia obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia lub wydania europejskiego poświadczenia spadkowego.

Za tym idą przepisy terminowe:

Postanowienie sądu uprawomocnia się po upływie terminu do zaskarżenia, a nie w dniu ogłoszenia. Ta różnica bywa istotna, gdy zbliża się koniec terminu.

Jeżeli więc od śmierci minęły dwa lata, a nikt nie przeprowadził sprawy spadkowej, nie ma żadnego zaległego terminu podatkowego. Jest za to inny problem: bez stwierdzenia nabycia spadku nie da się sprzedać ani przepisać odziedziczonego majątku.

Kiedy zgłoszenia w ogóle nie składasz

Art. 4a ust. 4 zwalnia z obowiązku zgłoszenia w dwóch przypadkach:

1. gdy wartość majątku ostatnio nabytego, doliczona do wartości nabytej dotychczas od tej samej osoby lub po tej samej osobie w roku ostatniego nabycia oraz w okresie 5 lat poprzedzających ten rok, nie przekracza kwoty z art. 9 ust. 1 pkt 1,
2. gdy nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego albo w tej formie złożono oświadczenie woli jednej ze stron.

Punkt drugi dotyczy przede wszystkim darowizn u notariusza. Przy dziedziczeniu regułą pozostaje złożenie SD-Z2.

Co do kwoty z punktu pierwszego: w tekście jednolitym Dz.U. 2026 poz. 478 art. 9 ust. 1 pkt 1 podaje dla I grupy podatkowej 36 120 zł liczone od jednego zbywcy. Zastrzeżenie, które trzeba zrobić uczciwie: art. 17 ust. 4 upoważnia ministra właściwego do spraw finansów publicznych do ustalania aktualnych kwot i skal w drodze rozporządzenia, więc przed każdym konkretnym wyliczeniem należy sprawdzić obowiązujące rozporządzenie. Nie chcę podawać kwoty, która za pół roku może być inna.

Co się dzieje, gdy termin minie

Skutek jest bezwzględny i wynika z art. 4a ust. 3: w razie niespełnienia warunków zwolnienia nabycie podlega opodatkowaniu na zasadach określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej.

Do tego dochodzi obowiązek złożenia zeznania. Art. 17a ust. 1a: w przypadku niezgłoszenia nabycia w terminie z art. 4a ust. 1 pkt 1 albo ust. 2 termin do złożenia zeznania podatkowego wynosi miesiąc od dnia upływu tego terminu, a gdy podatnik złożył wniosek o przywrócenie terminu do zgłoszenia — miesiąc od dnia, w którym postanowienie o odmowie przywrócenia stało się ostateczne.

Stawki dla I grupy podatkowej są progresywne i wynoszą 3%, 5% i 7% nadwyżki ponad kwotę wolną (art. 15 ust. 1 pkt 1). Progi, od których zmienia się stawka, podlegają tej samej uwadze co kwota wolna: ustala je rozporządzenie na podstawie art. 17 ust. 4. Rząd wielkości jest jednak jasny — przy majątku wartym kilkaset tysięcy złotych mówimy o kilkunastu tysiącach złotych podatku, którego dałoby się uniknąć jednym formularzem.

Dwie furtki, gdy termin już minął

Ustawa przewiduje dwa różne mechanizmy ratunkowe i warto ich nie mylić.

Art. 4a ust. 2 — późniejsze dowiedzenie się o nabyciu. Jeżeli nabywca dowiedział się o nabyciu po upływie terminów z ust. 1 pkt 1 lub ust. 1a, zwolnienie stosuje się, gdy zgłosi rzeczy lub prawa naczelnikowi urzędu skarbowego nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o ich nabyciu, oraz uprawdopodobni fakt późniejszego powzięcia wiadomości. Typowa sytuacja: ujawnienie rachunku bankowego albo działki, o których rodzina nie wiedziała.

Art. 4c — przywrócenie terminu. To przepis nowy, dodany ustawą z 21 listopada 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1854) i obowiązujący od 7 stycznia 2026 r. Terminy z art. 4a ust. 1 pkt 1 i ust. 2 oraz art. 4b ust. 1 pkt 1 przywraca się na wniosek podatnika, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy; stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej. To realna zmiana — wcześniej przekroczenie terminu oznaczało po prostu utratę zwolnienia.

Formularz i jedna rzecz do sprawdzenia przy sprzedaży

Zgłoszenie składa się na formularzu SD-Z2, którego wzór określa rozporządzenie Ministra Finansów z 20 listopada 2015 r. (Dz.U. 2015 poz. 2060). Nie podaję numeru wersji formularza, bo bywa aktualizowany — pobierz aktualny druk ze strony urzędu skarbowego, zamiast korzystać z pliku znalezionego w wyszukiwarce.

Osobna, bardzo praktyczna kwestia dotyczy sprzedaży odziedziczonego mieszkania. Art. 19 ust. 6 stanowi, że notariusz może sporządzić akt zbycia praw do spadku albo zbycia lub obciążenia rzeczy nabytych tytułem spadku tylko za uprzednią pisemną zgodą naczelnika urzędu skarbowego albo po przedstawieniu zaświadczenia, że nabycie jest zwolnione od podatku, że podatek zapłacono albo że zobowiązanie wygasło wskutek przedawnienia. Art. 19 ust. 7 wyłącza ten obowiązek m.in. wtedy, gdy nabycie było zwolnione od podatku na podstawie art. 4a. Złożone w terminie SD-Z2 upraszcza więc nie tylko rozliczenie, ale i późniejszą sprzedaż.

Kolejność działań, która nie zawodzi

1. Przeprowadź sprawę spadkową — u notariusza (akt poświadczenia dziedziczenia) albo w sądzie.
2. Zapisz datę zdarzenia startowego: rejestracji aktu albo uprawomocnienia się postanowienia. To od niej liczysz sześć miesięcy.
3. Zbierz wartości wszystkich składników majątku i długów.
4. Złóż SD-Z2 we właściwym urzędzie skarbowym, osobno przez każdego spadkobiercę.
5. Zachowaj potwierdzenie złożenia. Przy sprzedaży nieruchomości i przy każdej kontroli to jedyny dowód.
6. Jeżeli termin minął — sprawdź, czy nie masz podstawy z art. 4a ust. 2 albo art. 4c, zanim zapłacisz podatek.

Przeczytaj również

• Sześć miesięcy na odrzucenie spadku — termin nie biegnie od śmierci
• Długi spadkowe — jak nie odziedziczyć długów