Firmowe konto zablokowane po śmierci przedsiębiorcy — kto wypłaci pensje

W skrócie: bank blokuje rachunek z chwilą powzięcia wiadomości o śmierci posiadacza, bo umowa rachunku wygasa. Pieniądze nie znikają, ale nikt nie ma do nich dostępu do czasu rozliczenia spadku — z trzema wyjątkami. Dostęp do rachunku firmowego odzyskuje zarządca sukcesyjny, koszty pogrzebu bank zwraca po okazaniu rachunków, a wskazanym najbliższym wypłaca środki z dyspozycji wkładem na wypadek śmierci. Żaden z tych mechanizmów nie działa automatycznie — każdy trzeba przygotować wcześniej albo o niego wystąpić.

W rozmowach z rodzinami przedsiębiorców to jest moment największego zaskoczenia. Firma ma zlecenia, ma należności, ma pieniądze na koncie — i nagle nie ma z czego zapłacić pensji ani faktury za prąd.

Dlaczego bank blokuje konto

Umowa rachunku bankowego jest umową zawartą z konkretną osobą. Śmierć posiadacza kończy tę umowę, a pełnomocnictwa udzielone za życia wygasają razem z nią. To dlatego żona, która od lat miała pełnomocnictwo do firmowego rachunku, po śmierci męża przestaje mieć do niego dostęp — i to nie jest złośliwość banku, tylko skutek prawny.

Środki na rachunku wchodzą do spadku i będą wypłacone spadkobiercom dopiero po wykazaniu tytułu prawnego: prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia. Realnie oznacza to tygodnie, a przy sporach — miesiące.

Wyjątek pierwszy: zarządca sukcesyjny

To jedyny mechanizm, który przywraca firmie normalne funkcjonowanie, a nie tylko wypłaca jednorazową kwotę.

Ustawa z 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw zmieniła Prawo bankowe tak, że w okresie od ustanowienia do dnia wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego dostęp do środków na rachunku związanym z działalnością gospodarczą oraz prawo do wydawania dyspozycji przysługują zarządcy sukcesyjnemu. Zarządca ma przy tym obowiązek niezwłocznie poinformować bank o osobach, które go powołały, oraz o osobach, które uzyskały tytuł prawny do spadku.

Zarządca może też uzyskać z banku zbiorczą informację o rachunkach zmarłego — to samo uprawnienie, które przysługuje posiadaczowi rachunku i osobie z tytułem prawnym do spadku.

Praktyczny wniosek jest prosty: bez zarządcy sukcesyjnego nikt nie zapłaci z firmowego konta ani złotówki. Z zarządcą firma płaci dalej — pensje, ZUS, dostawców.

Wyjątek drugi: koszty pogrzebu

Zgodnie z art. 55 Prawa bankowego bank jest obowiązany wypłacić kwotę wydatkowaną na koszty pogrzebu posiadacza rachunku — osobie, która przedstawi rachunki potwierdzające wysokość poniesionych kosztów.

Dwie rzeczy warto tu zapamiętać. Po pierwsze, to zwrot poniesionych wydatków, a nie zaliczka: najpierw trzeba zapłacić i mieć faktury. Po drugie, wypłacona kwota nie wchodzi do spadku, więc nie dzieli się jej między spadkobierców i nie odpowiada się nią za długi spadkowe.

Wyjątek trzeci: dyspozycja wkładem na wypadek śmierci

To najbardziej niedoceniany instrument w całym polskim prawie bankowym. Posiadacz rachunku oszczędnościowego, oszczędnościowo-rozliczeniowego albo terminowej lokaty może pisemnie polecić bankowi, by po jego śmierci wypłacił wskazanym osobom określoną kwotę.

Ma jednak dwa twarde ograniczenia:

Katalog jest zamknięty i to jest jego największa słabość. Partner bez ślubu nie może być wskazany w dyspozycji — nawet po dwudziestu latach wspólnego życia i wspólnego prowadzenia firmy. Nie pomoże tu ani testament, ani pełnomocnictwo, bo dyspozycja to instytucja ustawowa o sztywno określonym kręgu uprawnionych.

Warto też zauważyć, że dyspozycja dotyczy rachunków osobistych. Firmowego rachunku rozliczeniowego nie odblokuje — tam działa wyłącznie zarząd sukcesyjny.

Co zrobić dziś, żeby nie było problemu

1. Powołaj zarządcę sukcesyjnego w CEIDG. Bezpłatnie, kilkanaście minut. To jedyny sposób, by firmowe konto działało dalej.
2. Złóż dyspozycję wkładem na wypadek śmierci w banku, w którym masz rachunek osobisty — jeśli masz kogo wskazać z ustawowego kręgu.
3. Sprawdź, czy ktoś poza Tobą wie, w których bankach masz rachunki. Zbiorczą informację można uzyskać, ale trzeba wiedzieć, że taka możliwość istnieje.
4. Policz, ile firma potrzebuje na trzy miesiące funkcjonowania — pensje, ZUS, raty, stali dostawcy. To jest kwota, której zabraknie w najgorszym momencie.

Przeczytaj również

• Zmarł właściciel jednoosobowej firmy — co dzieje się w pierwszych 48 godzinach
• Powołanie zarządcy sukcesyjnego za życia — 15 minut w CEIDG