Czy świadczenie z NNW dziecka jest opodatkowane?

W skrócie: nie. Świadczenie z NNW dziecka jest wolne od podatku dochodowego i nie wykazujesz go w zeznaniu rocznym. Podstawą jest art. 21 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który zwalnia kwoty otrzymane z tytułu ubezpieczeń majątkowych i osobowych. Przepis ma dwa wyjątki, ale żaden z nich nie dotyczy polisy szkolnej dziecka: pierwszy odnosi się do odszkodowań za szkody w składnikach majątku związanych z działalnością gospodarczą, drugi do części inwestycyjnej polis z funduszem kapitałowym. Brak podatku nie oznacza jednak braku formalności — wypłata należy do majątku dziecka, a rodzic odbiera ją jako przedstawiciel ustawowy.

To pytanie pada u mnie po każdej wypłacie i zawsze w tym samym momencie: pieniądze wpłynęły, rodzic patrzy na kwotę i zaczyna się zastanawiać, czy w kwietniu nie dostanie rachunku od urzędu skarbowego. Nie dostanie. Warto jednak wiedzieć, dlaczego, bo z tego samego przepisu wynikają odpowiedzi na kilka trudniejszych pytań.

Co dokładnie mówi przepis

Art. 21 ust. 1 pkt 4 ustawy o PIT zwalnia z podatku kwoty otrzymane z tytułu ubezpieczeń majątkowych i osobowych. To sformułowanie jest bardzo szerokie i obejmuje obie kategorie umów ubezpieczenia, jakie zna polskie prawo. NNW dziecka mieści się w drugiej z nich, czyli w ubezpieczeniach osobowych, co potwierdza wprost art. 829 § 1 pkt 2 Kodeksu cywilnego: ubezpieczenie osobowe może dotyczyć, przy ubezpieczeniu następstw nieszczęśliwych wypadków, uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia lub śmierci wskutek nieszczęśliwego wypadku.

Zwolnienie działa z mocy prawa. Nie składasz żadnego wniosku, nie zgłaszasz wypłaty do urzędu i nie doliczasz jej do dochodu rodziny. Skoro kwota jest wolna od podatku, po prostu nie pojawia się w rozliczeniu rocznym.

Dwa wyjątki i dlaczego omijają dziecko

Przepis nie jest bezwarunkowy i właśnie wokół tych dwóch wyjątków narastają w internecie nieporozumienia. Warto je znać, bo dzięki nim widać, gdzie granica zwolnienia naprawdę przebiega.

Wyjątek pierwszy, litera a): odszkodowania za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, opodatkowaną według art. 27 ust. 1 albo art. 30c ustawy o PIT. Chodzi o sytuację, w której przedsiębiorca ubezpieczył firmowy sprzęt, wcześniej zaliczył wydatek na niego do kosztów, a potem dostał odszkodowanie za jego zniszczenie. Ustawodawca traktuje wtedy wypłatę jak przychód z działalności. Dziecko nie prowadzi działalności gospodarczej, a jego zdrowie nie jest składnikiem majątku firmy, więc ten wyjątek nie ma tu żadnego zastosowania.

Wyjątek drugi, litera b): dochody z art. 24 ust. 15 i 15a ustawy o PIT. To przepisy o polisach z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym i o umowach o charakterze oszczędnościowym, gdzie opodatkowany jest zysk z części inwestycyjnej, czyli różnica między wypłaconą kwotą a wpłaconymi składkami. NNW dziecka jest umową czysto ochronną. Nie ma w niej rachunku jednostek, nie ma części oszczędnościowej i nie powstaje z niej żaden zysk kapitałowy. Składka jest kosztem ochrony, nie inwestycją.

Wniosek jest prosty: klasyczna polisa szkolna, ta za kilkadziesiąt złotych rocznie, nie ociera się o żaden z wyjątków.

Dlaczego rozróżnienie na odszkodowanie i świadczenie w ogóle ma znaczenie

Tu dochodzimy do sedna, które rozjaśnia całą resztę. Art. 805 § 2 Kodeksu cywilnego dzieli świadczenia ubezpieczyciela na dwa rodzaje:

• pkt 1, przy ubezpieczeniu majątkowym — zapłata określonego odszkodowania za szkodę powstałą wskutek przewidzianego w umowie wypadku,
• pkt 2, przy ubezpieczeniu osobowym — zapłata umówionej sumy pieniężnej, renty lub innego świadczenia w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku w życiu osoby ubezpieczonej.

NNW należy do drugiej grupy. Wypłata nie jest zwrotem realnie poniesionej straty, tylko z góry umówioną sumą, przypisaną do procentu uszczerbku z tabeli danego towarzystwa. Dlatego nie ma tu czego opodatkować jako przysporzenia ponad szkodę — nie porównuje się kwoty do rachunków, bo mechanizm jest zupełnie inny.

To samo rozróżnienie daje przy okazji odpowiedź na częste pytanie o dwie polisy NNW na jedno dziecko. Ograniczenie wypłaty do wysokości szkody i proporcjonalny podział między ubezpieczycielami przy podwójnym ubezpieczeniu wynikają z art. 824 indeks 1 Kodeksu cywilnego, a ten przepis leży w dziale poświęconym ubezpieczeniom majątkowym. NNW jest ubezpieczeniem osobowym z działu następnego. Dwie polisy NNW wypłacają więc niezależnie od siebie, każda w pełnej wysokości, i obie wypłaty są wolne od podatku. Wiem, że wiele poradników twierdzi odwrotnie, powołując się na zakaz wzbogacenia — przy ubezpieczeniu osobowym ta zasada po prostu nie obowiązuje.

Rodzaj wypłaty a podatek

Co z innymi pieniędzmi, które mogą wpłynąć po tym samym wypadku

Rodzice często dostają po jednym zdarzeniu kilka przelewów z różnych źródeł i słusznie pytają, czy wszystkie są traktowane tak samo.

Wypłata z drugiej polisy NNW, na przykład szkolnej i indywidualnej równocześnie, jest objęta tym samym zwolnieniem. Obie kwoty są wolne od podatku i, jak wyżej, żadna nie pomniejsza drugiej.

Odszkodowanie wypłacone z polisy OC sprawcy również pochodzi z umowy ubezpieczenia, więc mieści się w tym samym przepisie. Uwaga na jedną różnicę praktyczną: to jest już ubezpieczenie majątkowe, więc kwota odpowiada realnej szkodzie i trzeba ją udokumentować rachunkami, inaczej niż przy NNW.

Pieniądze zapłacone bezpośrednio przez sprawcę, który nie miał żadnej polisy, to zupełnie inna sytuacja podatkowa. Nie omawiam jej tutaj, bo nie wynika z przepisu, który cytuję, a nie chcę podawać podstawy, której nie zweryfikowałem. Jeżeli taka wypłata Cię dotyczy, zapytaj o nią doradcę podatkowego, zanim ją gdziekolwiek wykażesz.

Czyje właściwie są te pieniądze

Brak podatku nie oznacza braku formalności, a to jest część, którą rodzice pomijają najczęściej.

Ubezpieczonym jest dziecko, więc świadczenie należy do majątku dziecka, nie rodzica. Rodzic odbiera je i zarządza nim jako przedstawiciel ustawowy małoletniego. W praktyce znaczy to, że pieniądze mają służyć dziecku: rehabilitacji, leczeniu, sprzętowi, dojazdom na zabiegi. Warto to udokumentować, choćby przez trzymanie środków na osobnym rachunku i zachowanie rachunków za leczenie.

Świadomie nie wchodzę tu w szczegóły dotyczące rozporządzania majątkiem dziecka ani w to, kiedy potrzebna jest zgoda sądu opiekuńczego, bo są to zagadnienia z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, których nie omawiam w tym tekście i nie chcę podawać progów z pamięci. Zasada praktyczna jest jednak stała: im wyższa kwota, tym bardziej warto zapytać notariusza albo prawnika, zanim się nią rozporządzi.

Po ukończeniu przez dziecko osiemnastu lat świadczenie należy się już bezpośrednio jemu, bo przestaje istnieć przedstawicielstwo ustawowe. Przy polisach obejmujących uczniów i studentów do dwudziestego szóstego roku życia zdarza się to regularnie.

Ile w ogóle wpłynie na konto

Podatku nie ma, więc na konto wpływa dokładnie ta kwota, którą wylicza towarzystwo. Jej wysokość zależy od dwóch rzeczy: od procentu uszczerbku ustalonego z tabeli danego ubezpieczyciela i od tego, ile dana umowa płaci za jeden procent.

W ofercie NNW dziecka w CTU cztery warianty kosztują 54, 86, 127 i 220 zł rocznie, a za jeden procent uszczerbku płacą odpowiednio 150, 250, 400 i 750 zł. Przy dziesięciu procentach uszczerbku różnica między najtańszym a najdroższym wariantem to 1500 zł wobec 7500 zł, przy różnicy w składce rzędu stu kilkudziesięciu złotych rocznie. Ta arytmetyka jest ważniejsza niż podatek, którego i tak nie ma. Jeżeli chcesz porównać, jak wypada to na tle innych umów, pomocny jest kalkulator doboru wariantu, bo zestawia sumy ze stawką za procent, a nie tylko z ceną.

Przeczytaj również

• NNW szkolne — co obejmuje i czego nie
• Kiedy ubezpieczyciel nie wypłaci odszkodowania